Spreuken 6 Uitleg - Wijsheid over Werk, Waarschuwingen en Zedelijkheid

Inleiding tot Spreuken 6

Spreuken hoofdstuk 6 biedt ons een rijke verzameling van praktische wijsheden die verschillende aspecten van het leven behandelen. Dit hoofdstuk valt op door zijn gevarieerde onderwerpen: van financiële verantwoordelijkheid tot werkethos, van karakter tot zedelijkheid. Koning Salomo presenteert hier tijdloze principes die vandaag de dag nog steeds relevant zijn.

Waarschuwing tegen Borgstelling (vers 1-5)

Het hoofdstuk begint met een dringende waarschuwing tegen het onbezonnen borg staan voor anderen. "Mijn zoon, indien gij borg geworden zijt voor uw naaste, voor een vreemde uw hand geklopt hebt" (vers 1). Deze opening toont de zorgende houding van een wijze vader die zijn kind beschermt tegen financiële risico's.

De tekst gebruikt levendige beelden: "Bevrijd uzelf als een ree uit de hand, en als een vogel uit de hand des vogelvangers" (vers 5). Deze metaforen benadrukken de urgentie waarmee men zich moet bevrijden van ondoordachte financiële verplichtingen. Het gaat niet om een gebrek aan vrijgevigheid, maar om wijze voorzichtigheid in financiële zaken.

Lessen van de Mier (vers 6-11)

Een van de bekendste passages in Spreuken 6 is de oproep om naar de mier te kijken: "Ga tot de mier, gij luiaard! zie haar wegen aan, en word wijs" (vers 6). Dit gedeelte presenteert de mier als een model van ijver en vooruitziendheid.

De mier werkt zonder toezichter, overste of heerser, en verzamelt in de zomer haar voedsel voor de winter. Deze natuurlijke wijsheid illustreert belangrijke principes:
- Zelfmotivatie en eigenverantwoordelijkheid
- Het belang van tijdig voorbereiden
- Ijver en volharding in het werk

Het contrast met de luiaard is scherp getekend. Luiheid leidt tot armoede die komt "als een wandelaar" en gebrek "als een gewapend man" (vers 11).

Karakterisering van de Boosaardige (vers 12-15)

Spreuken 6 beschrijft vervolgens het karakter van een "Belialsmensch" - een nietswaardige persoon. Deze karakterschets is psychologisch zeer accuraat:
- Hij spreekt verkeerdheden
- Knipoogt met zijn ogen
- Maakt tekenen met zijn voeten en vingers
- Heeft verdraaidheden in zijn hart
- Smeedt te allen tijde kwaad

Deze beschrijving toont iemand die bewust misleidt en manipuleert. Het eindigt met de waarschuwing dat plotselinge verderving over zo iemand zal komen.

Zeven Gruwelen (vers 16-19)

Een literair hoogtepunt vormt de lijst van zeven dingen die God haat:
1. Trotse ogen
2. Een leugenachtige tong
3. Handen die onschuldig bloed vergieten
4. Een hart dat boze gedachten smeedt
5. Voeten die snel lopen naar het kwaad
6. Een vals getuige
7. Wie tweedracht zaait tussen broeders

Deze lijst benadrukt zowel innerlijke houding (trots, boze gedachten) als uitwendige daden (leugens, geweld).

Waarschuwing tegen Overspel (vers 20-35)

Het hoofdstuk eindigt met een uitgebreide waarschuwing tegen overspel. De tekst benadrukt het belang van ouderlijk onderwijs: "Bind ze steeds aan uw hart, leg ze om uw hals" (vers 21).

De verleiding wordt beschreven als een lamp die uitlokt, maar de gevolgen zijn vernietigend. Overspel wordt vergeleken met het dragen van vuur in de boezem of het lopen over gloeiende kolen - onmogelijk zonder schade.

De tekst maakt een onderscheid tussen diefstal uit nood (waarvoor begrip bestaat) en overspel, dat altijd vernietigend is voor alle betrokkenen.