Exodus 21 Uitleg - Gods Rechtvaardige Wetten voor Israël

Inleiding tot Exodus 21

Exodus 21 markeert een belangrijk keerpunt in de wetgeving die God aan Mozes gaf op de berg Sinaï. Na de Tien Geboden in hoofdstuk 20 volgen nu de burgerlijke wetten, ook wel 'mishpatim' genoemd. Deze wetten tonen Gods zorg voor rechtvaardigheid en bescherming van de zwakkeren in de samenleving.

Wetten over Dienstknechten (Exodus 21:1-11)

De eerste sectie behandelt wetten over Hebreeuwse dienstknechten. Deze regelgeving was revolutionair voor die tijd, omdat het de rechten van werknemers beschermde. Een Hebreeuwse man kon zich voor zes jaar verkopen als dienstknecht om schulden af te betalen, maar in het zevende jaar moest hij vrijgelaten worden.

De wet toont Gods hart voor gerechtigheid: 'Wanneer gij een Hebreeuwse dienstknecht koopt, zal hij zes jaren dienen, maar in de zevende zal hij voor niets vrijgaan' (vers 2). Dit principe van bevrijding prefigureert het jubeljaar en uiteindelijk de bevrijding die Christus zou brengen.

Bijzondere aandacht wordt besteed aan vrouwelijke dienstknechten (verzen 7-11). Hun rechten worden expliciet beschermd, inclusief het recht op voedsel, kleding en huwelijksrechten. Dit toont Gods zorg voor de meest kwetsbaren in de samenleving.

Wetten over Geweld en Doodslag (Exodus 21:12-17)

Deze sectie behandelt ernstige misdrijven waarbij het leven in gevaar komt. Het principe 'wie een ander doodslaat, zal zeker gedood worden' (vers 12) vestigt de heiligheid van het menselijk leven. Tegelijkertijd wordt onderscheid gemaakt tussen opzettelijke moord en onopzettelijke doodslag.

Vers 13 introduceert het concept van vrijsteden: 'Maar heeft hij hem niet nagejaagd, en heeft God het zijn hand doen overkomen, zo zal Ik u een plaats bestellen, waarheen hij vlieden zal.' Dit toont Gods genade naast Zijn gerechtigheid.

De wet behandelt ook andere ernstige vergrijpen zoals het slaan van ouders (vers 15), mensenroof (vers 16) en het vervloeken van ouders (vers 17). Deze wetten benadrukken het belang van familie-eer en menselijke waardigheid.

Het Principe van Vergelding (Exodus 21:18-27)

De bekende uitspraak 'oog om oog, tand om tand' (vers 24) wordt vaak verkeerd begrepen. Dit principe, ook wel 'lex talionis' genoemd, was bedoeld om overmatige vergelding te voorkomen. In plaats van onevenredige wraak, moest de straf passen bij het vergrijp.

Deze sectie behandelt ook situaties waarbij zwangere vrouwen schade oplopen (verzen 22-25), wat de bescherming van ongeboren leven benadrukt. De wet toont Gods zorg voor alle kwetsbare leden van de samenleving.

Interessant is dat wanneer een meester zijn slaaf permanent verwondt, de slaaf vrijgelaten moet worden (verzen 26-27). Dit toont opnieuw Gods hart voor de onderdrukten.

Wetten over Schade door Dieren (Exodus 21:28-36)

De laatste sectie behandelt aansprakelijkheid voor schade veroorzaakt door dieren. Als een os iemand doodt, moet het dier gedood worden, maar de eigenaar is niet schuldig - tenzij het dier al eerder agressief was en de eigenaar niets deed.

Deze wetten tonen het belang van persoonlijke verantwoordelijkheid en voorzorg. Ze illustreren ook hoe Gods wet alle aspecten van het dagelijks leven omvat, niet alleen religieuze kwesties.

Theologische Betekenis

Exodus 21 toont dat God niet alleen interesse heeft in aanbidding, maar ook in rechtvaardigheid in de samenleving. Deze wetten weerspiegelen Gods karakter: rechtvaardig maar barmhartig, heilig maar liefdevol. Ze vormen de basis voor een rechtvaardige samenleving waarin iedereen beschermd wordt.